İş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmesi, işçi açısından çoğu zaman kısa sürede karar verilmesini gerektiren bir durumdur. 4857 sayılı İş Kanunu, belirli koşulları taşıyan işçilere iş güvencesi tanımakta ve geçerli bir sebebe dayanmayan feshe karşı işe iade yolunu açmaktadır. Bu yolun en dikkat edilmesi gereken yönü ise kısa tutulmuş ve kaçırılması hâlinde telafisi güç sonuçlar doğuran sürelerdir.
İş güvencesinden kimler yararlanabilir?
İş Kanunu'nun 18. maddesine göre iş güvencesi hükümlerinden yararlanabilmek için kural olarak aşağıdaki koşulların birlikte bulunması gerekir:
- İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalıştırılması; işverenin aynı iş kolunda birden fazla işyeri bulunuyorsa işçi sayısı bu işyerlerinde çalışanların toplamına göre belirlenir.
- İşçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması; bu süre, işçinin aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreleri birleştirilerek hesaplanır. Yer altı işlerinde çalışan işçilerde kıdem şartı aranmaz.
- İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması.
- İşçinin, işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili ve yardımcıları ya da işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekili konumunda olmaması.
Geçerli sebep ve fesih usulü
İş güvencesi kapsamındaki bir işçinin sözleşmesini fesheden işveren, feshi işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayandırmak zorundadır. Kanun'un 19. maddesi uyarınca fesih bildirimi yazılı olarak yapılmalı ve fesih sebebi açık ve kesin bir şekilde gösterilmelidir. İşçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle yapılacak fesihlerden önce, kanunda belirtilen istisnalar saklı kalmak üzere, işçinin bu iddialara karşı savunmasının alınması gerekir.
Uyuşmazlık hâlinde feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını ispatla yükümlüdür.
Birinci adım: Arabulucuya başvuru
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile işe iade talepleri bakımından arabuluculuk dava şartı hâline getirilmiştir. Buna göre fesih bildirimine itiraz eden işçi, fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Arabulucuya başvurulmadan doğrudan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir.
Başvuru, kural olarak karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir. Taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması, ileride açılacak davada yargılama giderleri bakımından aleyhe sonuçlar doğurabilir.
Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa
Taraflar işçinin işe iadesi konusunda anlaşırlarsa, işe başlatma tarihi, ücret ve diğer haklar ile işçinin işe başlatılmaması hâlinde ödenecek tazminat ve boşta geçen süre ücretinin parasal miktarlarının anlaşmada belirlenmesi zorunludur. Bu unsurlar belirlenmezse anlaşma sağlanamamış sayılır.
İkinci adım: İş mahkemesinde dava
Arabuluculuk faaliyeti anlaşmazlıkla sonuçlanırsa işçi, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açabilir. Taraflar anlaşırlarsa uyuşmazlık aynı süre içinde özel hakeme de götürülebilir. Kanun, işe iade davalarının ivedilikle sonuçlandırılmasını öngörmektedir.
Davanın kabulü hâlinde sonuçlar
Mahkeme veya özel hakem feshin geçersizliğine karar verirse işçinin işe iadesine hükmedilir. Bu durumda:
- İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on iş günü içinde işe başlamak için işverene başvurmalıdır. Bu süre içinde başvurmazsa yapılan fesih geçerli bir fesih sayılır ve işveren yalnızca bunun hukuki sonuçlarıyla sorumlu olur.
- İşçinin süresinde başvurusuna rağmen işveren bir ay içinde işçiyi işe başlatmazsa, işçinin en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı ödemekle yükümlü olur.
- Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir.
Sürelerin önemi
İşe iade sürecindeki bir aylık arabulucuya başvuru süresi ile iki haftalık dava açma süresi hak düşürücü niteliktedir. Bu sürelerin kaçırılması, feshin geçersizliğinin ileri sürülmesini olanaksız hâle getirebilir. Bu nedenle fesih bildiriminin tebliğ tarihi, bildirimde yer alan fesih gerekçesi ve işçinin çalışma süresine ilişkin belgelerin erkenden bir araya getirilmesi yararlı olacaktır.
İşe iade talebinin yanında kıdem tazminatı, ihbar tazminatı veya ücret alacağı gibi talepler de gündeme gelebilir. Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi alacakları ve tazminatları bakımından da kural olarak arabuluculuk dava şartıdır; ancak bu taleplerin şartları ve süreleri ayrı bir değerlendirme gerektirir.
Konuya ilişkin sorularınızı iletişim sayfası üzerinden iletebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuza ilişkin değerlendirme için bir avukata danışmanız önerilir.