Evlilik birliğinin sona erdirilmesine karar veren eşlerin boşanmanın sonuçları konusunda da uzlaşması hâlinde, Türk Medeni Kanunu daha kısa ve öngörülebilir bir yol tanımaktadır. Uygulamada "anlaşmalı boşanma" olarak adlandırılan bu yol, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir.
Anlaşmalı boşanmanın şartları
TMK m.166/3'e göre evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılması ve anlaşmalı boşanma kararı verilebilmesi için şu şartların birlikte bulunması gerekir:
- Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması: Bir yıllık süre, evlenme tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır.
- Eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi: Dava eşler tarafından birlikte açılabileceği gibi, eşlerden birinin açtığı davanın diğer eş tarafından kabul edilmesi de yeterlidir.
- Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi: Hâkim, eşleri duruşmada bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir. Bu nedenle eşlerin duruşmada bizzat hazır bulunması gerekir; avukat aracılığıyla temsil, eşin bizzat dinlenmesi şartını ortadan kaldırmaz.
- Düzenlemenin hâkim tarafından uygun bulunması: Boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında taraflarca kabul edilen düzenlemenin hâkim tarafından uygun bulunması şarttır.
Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini dikkate alarak bu düzenlemede gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca kabul edilmesi hâlinde boşanmaya karar verilir. Kanun, bu durumda tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağını da ayrıca belirtmektedir.
Boşanma protokolü
Anlaşmalı boşanmada tarafların üzerinde uzlaştığı hususlar, uygulamada "boşanma protokolü" adı verilen yazılı bir belgede toplanır. Protokolde genellikle şu konular düzenlenir:
- Ortak çocukların velayetinin hangi eşe bırakılacağı,
- Velayet kendisine bırakılmayan eş ile çocuk arasındaki kişisel ilişkinin gün, saat ve süreleri,
- Çocuklar için ödenecek iştirak nafakası,
- Eşlerden biri için yoksulluk nafakası talep edilip edilmediği,
- Maddi ve manevi tazminat talepleri,
- Mal rejiminin tasfiyesi ve ev eşyalarının paylaşımı,
- Yargılama giderleri ve vekâlet ücretine ilişkin düzenleme.
Protokolün açık ve uygulanabilir şekilde hazırlanması önem taşır. Belirsiz ifadeler, boşanmadan sonra yeni uyuşmazlıklara yol açabilir. Mal rejiminin tasfiyesine ilişkin olarak protokolde açık bir düzenleme yapılıp yapılmadığı ve tarafların bu konudaki taleplerinden feragat edip etmediği, ileride açılabilecek davalar bakımından belirleyici olabilir.
Çocukların üstün yararı
Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası konularında hâkim, tarafların uzlaşmasıyla bağlı değildir. Bu konular kamu düzenine ilişkin olduğundan hâkim, çocuğun üstün yararını gözeterek düzenlemeyi değiştirebilir. Bu nedenle protokol hazırlanırken çocukların ihtiyaçlarının gerçekçi biçimde değerlendirilmesi gerekir.
Görevli ve yetkili mahkeme
Boşanma davalarında görevli mahkeme aile mahkemesidir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde dava, aile mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde görülür. TMK m.168'e göre yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.
Sürecin işleyişi
Dava dilekçesi ve imzalı protokol ile mahkemeye başvurulduktan sonra mahkeme duruşma günü belirler. Duruşmada hâkim eşleri bizzat dinler, boşanma iradelerinin ve protokolü kabul ettiklerinin serbestçe açıklanıp açıklanmadığını değerlendirir. Şartların varlığı hâlinde kural olarak ilk duruşmada karar verilebilir.
Karar, kanun yoluna başvurma süresinin geçmesiyle veya tarafların kanun yolundan feragat etmesiyle kesinleşir. Kesinleşen karar nüfus kayıtlarına işlenir.
Şartlar gerçekleşmezse
Evlilik bir yıldan kısa sürmüşse ya da eşlerden biri duruşmada protokolü veya boşanma iradesini kabul etmezse anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Bu durumda dava, şartları bulunduğu takdirde genel boşanma hükümlerine göre çekişmeli olarak görülebilir; bu da yargılamanın daha uzun sürmesi ve tarafların iddialarını ispatlaması anlamına gelir.
Sorularınızı iletişim sayfası üzerinden iletebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuza ilişkin değerlendirme için bir avukata danışmanız önerilir.